Je bent accountant. Je tekent jaarrekeningen af, je draagt verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van je dossiers en je houdt je praktijk draaiende. Ondertussen roepen softwareleveranciers dat hun product 'AI-gestuurd' is, experimenteren collega's met tools als ChatGPT of Copilot en heeft de NBA AI aangewezen als ontwikkelthema voor je PE-portfolio. Maar wat moet je weten, wat moet je kunnen en waar begin je? In deze blog vertelt Jennifer Kuiper, registeraccountant en freelance docent aan Nyenrode Business University, wat je riskeert als je AI-geletterdheid laat liggen, wat het concreet inhoudt voor jouw dagelijkse werk en hoe je er praktisch mee aan de slag gaat.
AI-geletterdheid staat niet op de agenda omdat het een trend is. Het is een wettelijke verplichting.
Sinds 2 februari 2025 geldt de AI-verordening van de EU. Artikel 4 is duidelijk: iedere organisatie die AI-systemen gebruikt, zorgt voor een 'toereikend niveau van AI-geletterdheid' bij medewerkers. Dat geldt voor een multinational, maar net zo goed voor een accountantskantoor met tien mensen.
Daarnaast heeft het NBA-bestuur voor de periode 2026–2028 drie ontwikkelthema's vastgesteld: AI, DNA van de accountant en Risico's. Je bepaalt zelf of je AI opneemt in je portfolio. Doe je dat niet, dan verantwoord je in je portfolio waarom niet. De NBA beoordeelt dat steekproefsgewijs.
De wet verplicht het, de beroepsorganisatie verwacht het en je klanten gaan het je vragen. AI-geletterdheid is geen keuze meer. Het is een onderdeel van je vakbekwaamheid.
Je hoeft geen technisch expert te worden. Je hoeft geen modellen te bouwen of code te schrijven. Maar je moet wél begrijpen wat AI doet in je werkproces, waar de grenzen liggen en wanneer je zelf moet ingrijpen.
De EU-verordening beschrijft het als de 'vaardigheden, kennis en het begrip' om AI-systemen geïnformeerd in te zetten en je bewust te zijn van de risico's. Voor de dagelijkse praktijk van een accountant komt dat neer op drie dingen.
Weten wat AI wel en niet kan. Generatieve AI geeft altijd een antwoord. Ook als dat antwoord niet klopt. Vraag ChatGPT hoeveel 8 plus 2 is. Hij zegt 10. Vraag of hij het zeker weet. Dan zegt hij: oh ja, het is 11. Dat is geen grapje. Dat is hoe deze technologie werkt. Ze klinkt altijd zelfverzekerd, ook als ze fout zit.
Weten welke regels er gelden. De AVG, de VGBA en de EU AI-verordening stellen allemaal eisen aan hoe je met data en technologie omgaat. Als accountant werk je met vertrouwelijke klantgegevens. Dan moet je weten waar die gegevens terechtkomen als je een AI-tool gebruikt. Bij een openbare tool als ChatGPT kan je invoer gebruikt worden om het model te verbeteren. Dat wil je niet met klantdata.
Weten hoe je AI-output beoordeelt. Klopt wat er staat? Is het consistent met de brondocumenten? Mist er iets? Jij blijft degene die het dossier aftekent. AI levert de voorbereidende output. Jij levert het oordeel.
Veel kantoren denken: we kopen een training in, iedereen volgt die en dan zijn we klaar. Zo werkt het niet.
AI-geletterdheid gaat niet alleen over jou als individuele accountant. Het gaat ook over je kantoor. Welke AI-tools worden er gebruikt? Door wie? Waarvoor? Zijn daar afspraken over?
Ik zie het regelmatig: de helft van het team werkt met Copilot en de andere helft heeft er nog nooit van gehoord. Ondertussen plakken assistent-accountants klantdata in ChatGPT zonder te weten dat die data niet afgeschermd is. Niet uit onwil, maar uit onwetendheid. Stel je voor dat een klant vraagt hoe vertrouwelijk zijn gegevens zijn verwerkt. Wat zeg je dan?
De EU AI-verordening legt de verantwoordelijkheid niet bij de individuele medewerker, maar bij het kantoor. Jij bent als organisatie verantwoordelijk voor het kennisniveau van je team.
Het PE-systeem van de NBA is sinds 1 januari 2026 vernieuwd. Het verplichte plan van aanpak is verdwenen. In plaats daarvan houd je een portfolio bij waarin je vastlegt wat je hebt gedaan, geleerd en waarom.
AI is een van de ontwikkelthema's. Je kiest zelf of je het opneemt. Maar als je het niet doet, leg je uit waarom niet. Bij een 'voldoet niet' krijg je een gesprek. In het uiterste geval kan het tuchtrecht worden.
Je kunt AI-geletterdheid opnemen door leerdoelen te formuleren die aansluiten bij je werk. Denk aan: hoe beoordeel ik AI-output in een samensteldossier? Welke risico's brengt AI-gebruik met zich mee voor mijn klantdata? Hoe documenteer ik AI-gebruik in mijn dossier?
Veel kantoren zeggen: wij zijn al bezig met AI. Maar 'bezig zijn met AI' is niet hetzelfde als AI-geletterd zijn. Je kunt Copilot gebruiken om e-mails te schrijven en tegelijkertijd geen idee hebben wat er met de data gebeurt. Je kunt een AI-tool aanzetten zonder te weten hoe je de output controleert.
AI-geletterdheid begint bij de vraag: begrijp ik wat hier gebeurt? Wachten vergroot het risico dat je achterloopt. De verplichting geldt al sinds februari 2025.
Breng in kaart welke AI-tools er binnen je kantoor worden gebruikt, ook wat medewerkers op eigen initiatief inzetten. Maak afspraken over wat wel en niet mag met klantdata. En investeer in een training die aansluit bij je praktijk.
Veel kantoren willen hier wel mee aan de slag, maar weten niet goed waar te beginnen. Daarom heb ik samen met Tibata een eendaagse training ontwikkeld voor accountants in de samenstelpraktijk. De training behandelt drie onderdelen.
AI in de samenstelpraktijk. Wat kan AI wel en wat niet? Waar liggen de grenzen, wat zijn de valkuilen en hoe verdeel je de taken tussen jou en de software?
Datakwaliteit en output beoordelen. Hoe lever je goede input, hoe herken je fouten in de output en wanneer vertrouw je het resultaat?
Je samensteldossier opbouwen met AI. Van dossierstructuur tot klantgesprek, inclusief documentatie en verantwoording.
Je werkt tijdens de training in de afgeschermde omgeving van Tibata. Geen openbare tools, geen risico dat klantdata ergens terechtkomt waar het niet hoort. Alles wat je leert, pas je direct toe op herkenbare situaties uit je eigen praktijk. En je kunt de training opnemen in je PE-portfolio.
Stuur André of Erwin een mail en zij vertellen je meer over wat de training voor jouw kantoor kan betekenen.
André: andre@tibata.ai | Erwin: erwin@tibata.ai
Over Jennifer Kuiper
Jennifer Kuiper is registeraccountant en freelance docent aan Nyenrode Business University, waar ze lesgeeft in Accounting Information Systems. Ze is gespecialiseerd in AI-geletterdheid en future skills. Jennifer heeft ervaring met organisaties als Philips, ABN AMRO, Twinfield en de Accountantsdienst Rijk. Ze werd door studenten verkozen tot docent van het jaar.